حڪومت ملڪ مان جعلي ۽ غير معياري دوائن جي خاتمي لاءِ وڏو فيصلو ڪري ورتو آهي.
صحت واري وفاقي وزير سيد مصطفيٰ ڪمال ملڪ مان جعلي ۽ غير معياري دوائن جي خاتمي ۽ معيار کي يقيني بڻائڻ لاءِ وڏي مهم جو اعلان ڪندي چيو آهي ته ايندڙ 60 ڏينهن اندر پاڪستان ۾ سمورن دوائن تي بارڪوڊ سسٽم متعارف ڪرايو ويندو، جنهن لاءِ صحت واري وزارت ۽ لاڳاپيل ادارن پاران سموريون تياريون مڪمل ڪيون ويون آهن.
پاڪستان فارماسيوٽيڪل مينوفيڪچررز ايسوسيئيشن جي هيڊ ڪوارٽر جي دوري جي موقعي تي منعقد ڪيل تقريب کي خطاب ڪندي صحت واري وفاقي وزير چيو ته دواسازي جي شعبي ۾ پرڏيهي سيڙپڪاري کي راغب ڪرڻ لاءِ 17 ۽ 18 جولاءِ تي پاڪستان ۾ ميگا پاڪ چائنا بزنس ٽو بزنس فارما ڪانفرنس ٿي رهي آهي.
هن وقت تائين 150 کان وڌيڪ مقامي فارما ڪمپنيون ان ڪانفرنس ۾ رجسٽرڊ ٿي چڪيون آهن، جڏهن ته چين جون 100 کان وڌيڪ دوا ساز ڪمپنيون به ان ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪنديون.
هن چيو ته حڪومت ميڊيڪل ڊوائيسز، فعال دواسازي جي اجزاء، نيون دوائون، جديد ماليڪيولز ۽ جديد ٽيڪنالاجي ۾ چين کان سيڙپڪاري آڻڻ چاهي ٿي ته جيئن مقامي صنعت مضبوط ٿئي ۽ پاڪستان خطي ۾ دواسازي جو مرڪز بڻجي سگهي.
مصطفيٰ ڪمال واضح ڪيو ته فارما سيڪٽر ۾ چيني سيڙپڪاري کي راغب ڪرڻ حڪومت جي اولين ترجيح آهي ۽ اسان جي حڪمت عملي رڳو روايتي ايم او يوز تي صحيح ڪرڻ بدران ٺوس ۽ عملي معاهدن تي ڌيان ڏيڻ آهي، جنهن لاءِ ڪانفرنس کان اڳ ڪمپنين وچ ۾ ورچوئل ملاقاتون شروع ڪيون وينديون.
هن چيو ته اسان کي ضرورت جون 85 سيڪڙو دوائون پاڪستان ۾ پيدا ڪيون وينديون آهن، پر بدقسمتي سان انهن دوائن جي تياري لاءِ 99 سيڪڙو خام مال ٻاهرين ملڪن مان امپورٽ ڪيو ويندو آهي، جنهن جو وڏو ذريعو چين آهي. 1. خام مال جي مڪمل درآمد هڪ معاشي چئلينج آهي ۽ ملڪ جي درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ هاڻي اسان کي فوري طور تي دوائن جي خام مال کي مقامي سطح تي تيار ڪرڻ جي ضرورت آهي.
هن وڌيڪ چيو ته نئين بارڪوڊ سسٽم جي اثرائتي ۽ دوائن جي معيار بابت عوام جي تاثر بابت ڳالهائيندي صحت واري وزير چيو ته سڄي دنيا ۾ جعلي دوائن ٺاهڻ جو غير قانوني ڪاروبار اربين ڊالرن جو آهي. هن سماج ۾ هڪ عام تصور جو ذڪر ڪندي چيو ته اهو عام تاثر بڻجي ويو آهي ته دبئي مان آيل سر درد جي دوا جو فوري اثر ٿيندو آهي. جيتوڻيڪ اها راءِ فني طور غلط ٿي سگهي ٿي، پر اسان کي ان تاثر کي رد ڪرڻو پوندو.
مصطفيٰ ڪمال چيو ته دوائن تي بار ڪوڊ سسٽم لاڳو ٿيڻ سان دوائن جي ٽريڪنگ ممڪن ٿيندي، مريضن کي حقيقي دوائن جي فراهمي يقيني بڻائي ويندي ۽ مارڪيٽ مان جعلي دوائن جو مڪمل خاتمو ڪيو ويندو.
صحت واري وفاقي وزير فارما انڊسٽري ۾ جدت ۽ نوان ماليڪيولز جي تياري کي وقت جي ضرورت قرار ڏيندي چيو آهي ته 35 نوان ماليڪيولز منظور ڪيا ويا آهن جڏهن ته 50 نوان ماليڪيول اڃا التوا ۾ آهن. قيمتن ۾ دير ٿيڻ سبب ڪينسر جي دوا مارڪيٽ ۾ ناياب ٿي وڃي ٿي، جنهن جو فائدو وٺي ايجنٽن پاران اها ئي دوا وڌيڪ اگهه تي وڪرو ڪئي پئي وڃي.
اين ايف سي ايوارڊ ۾ تبديلين جي تجويز ڏيندي هن چيو ته آبادي جي بنياد تي وسيلن جي ورڇ موجوده نظام تحت آبادي ۾ واڌ کي هٿي ڏئي رهي آهي. جيڪڏهن ڪنهن صوبي کي وڌيڪ وسيلن جي ضرورت آهي ته ان کي آبادي وڌائڻ کان بهتر منصوبابندي ڪرڻ گهرجي.
صحت واري وفاقي وزير وڌيڪ چيو ته پاڪستان جي آبادي تيزي سان وڌي رهي آهي، هر سال 6.6 ملين ٻار پيدا ٿين ٿا. حڪومت عوام لاءِ خانداني منصوبه بندي کي آسان بڻائڻ لاءِ حملن جي خلاف ورزي تي ٽيڪس ختم ڪري ڇڏيو آهي. جيڪڏهن حملن کان بچاءُ وارين شين کي موثر طريقي سان استعمال ڪيو وڃي ته آبادي جي واڌ جي شرح ۾ اٽڪل 6.7 ملين تائين گهٽتائي ٿي سگهي ٿي، جنهن جا معيشت، صحت جي نظام ۽ سماجي شعبي تي مثبت اثر پوندا.
هن چيو ته ڄمڻ جو وقفو ماءُ ۽ ٻار جي صحت لاءِ تمام ضروري آهي، پر بدقسمتيءَ سان هن موضوع کي نظرانداز ڪيو پيو وڃي. پاڪستان ۾ صحت جو مسئلو رڳو طبي شعبي جو مسئلو ناهي پر ملڪي معيشت ۽ قومي سلامتي جو به مسئلو آهي.
هن چيو ته پاڪستان ۾ پهريون ڀيرو قومي ويڪسين پاليسي ٺاهي وئي آهي، 2030 کانپوءِ عالمي سهڪار ختم ٿيڻ جو امڪان آهي، جيڪڏهن ملڪ مقامي سطح تي ويڪسين تيار نه ڪري سگهيو ته مستقبل ۾ مشڪلاتن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو. اهو ئي سبب آهي ته حڪومت 2025ع کان ملڪ ۾ ويڪسين جي پيداوار واري منصوبي تي ڪم شروع ڪري ڇڏيو آهي ته جيئن پاڪستان ويڪسين جي پيداوار ۾ خود ڪفيل بڻجي سگهي.
ڊريپ جي سي اي او ڊاڪٽر عبيدالله موجب بي 2 بي ڪانفرنس لاءِ 184 پاڪستاني ڪمپنين رجسٽرڊ ڪيا آهن، جڏهن ته ڊبليو ايڇ او جي ليول 3 جي قابليت سان پاڪستاني دوائون 100 کان وڌيڪ ملڪن تائين پهچنديون.
ان موقعي تي پاڪستان فارماسيوٽيڪل مينوفيڪچررز ايسوسيئيشن جي سينيئر وائيس چيئرمين ڪامران ناصر چيو آهي ته حڪومت جي ڊي ريگيوليشن پاليسي سبب ملڪ جو دواسازي جو شعبو تيزيءَ سان ترقي ڪري رهيو آهي ۽ جيڪڏهن اها پاليسي ايندڙ 10 سالن تائين جاري رهي ته پاڪستان جي برآمدات ۾ نمايان اضافو ممڪن آهي.
هن چيو ته موجوده حڪومت جي دور ۾ فارما جي شعبي ۾ نمايان بهتري آئي آهي ۽ ڊي ريگيوليشن واري پاليسي صنعت کي هٿي ڏني آهي. ان پاليسيءَ جي نتيجي ۾ نه رڳو فارما انڊسٽري جي پيداوار ۾ اضافو ٿيو آهي پر روزگار جا نوان موقعا به پيدا ٿيا آهن.
ڪامران ناصر موجب فارماسيوٽيڪل شعبي به ملڪ ۾ فارن ڪرنسي اڪائونٽس ۽ ڊيپازٽس ۾ حصو ڏيڻ شروع ڪري ڇڏيو آهي، جڏهن ته ٽيڪس وصولي ۾ به اضافو رڪارڊ ڪيو ويو آهي. ضروري دوائون اڃا به پاڪستان ۾ نسبتاً گهٽ قيمت تي دستياب آهن ۽ مريضن جي علاج جو مجموعي لاڳت خطي جي ٻين ملڪن جي مقابلي ۾ گهٽ آهي.
