رپورٽ ۾ پڌرو ڪيو ويو آهي ته پاڪستان ۾ 8.6 لک ٻار چائلڊ ليبر جو شڪار آهن، جيڪي خطرناڪ ڪم ۾ مصروف آهن

نيشنل ڪميشن فار هيومن رائيٽس (اين سي ايڇ آر) ۽ يونيسيف پاران گڏيل طور تي جاري ڪيل هڪ اهم قومي رپورٽ ۾ انڪشاف ڪيو ويو آهي ته پاڪستان ۾ 8.6 ملين ٻار چائلڊ ليبر جو شڪار آهن، جن مان 6.6 ملين کان وڌيڪ ٻار خطرناڪ ڪمن ۾ مصروف آهن، جيڪي سندن صحت، حفاظت ۽ مستقبل لاءِ سنگين خطرا آهن. NCHR ۽ يونيسيف جي رپورٽ جنهن جو عنوان آهي ‘پاڪستان: چائلڊ ليبر سروي، ايويڊينس فار ايڪشن’ تقريبن ٽن ڏهاڪن ۾ چائلڊ ليبر بابت پهريون قومي نمائندو ڊيٽا آهي، جيڪو سڄي ملڪ ۾ چائلڊ ليبر جي مقدار، پکڙجڻ، شعبن، خطرن ۽ بنيادي سببن جي هڪ جامع تصوير مهيا ڪري ٿو. رپورٽ جاري ڪرڻ جي موقعي تي اين سي ايڇ آر جي چيئرپرسن رابعه جواري آغا چيو ته پاڪستان ۾ چائلڊ ليبر بابت آخري جامع سروي 1996ع ۾ ڪرايو ويو هو، جنهن کانپوءِ پاليسي ساز ۽ ترقياتي پارٽنر ٻن ڏهاڪن کان وڌيڪ عرصي تائين پراڻي يا نامڪمل ڊيٽا تي ڀروسو ڪندا رهيا. هن ان ڳالهه تي زور ڏنو ته جيتوڻيڪ چائلڊ ليبر جي شرح هڪ صوبي کان ٻئي صوبي ۾ مختلف آهي، پر خطرناڪ چائلڊ ليبر هڪ وسيع ۽ پريشان ڪندڙ مسئلو آهي جيڪو ملڪ جي هر علائقي ۾ ٻارن کي متاثر ڪري ٿو. رپورٽ موجب چائلڊ ليبر جو سڀ کان وڏو بار پنجاب ۾ آهي جتي 6 ڪروڙ ٻار محنت مزدوري ڪن ٿا، ان کانپوءِ سنڌ ۾ 16 لک، خيبرپختونخواهه ۾ 745 هزار 155، بلوچستان ۾ 21 لک 1 هزار 352 ٻار جڏهن ته اسلام آباد ۾ 15 هزار 180 ٻار محنت مزدوري ڪري رهيا آهن. رپورٽ ۾ غربت کي چائلڊ ليبر جو بنيادي سبب قرار ڏنو ويو آهي، غريب خاندانن ۽ گهٽ تعليم يافته والدين جي ٻارن ۾ سڀ کان وڌيڪ شرح ڏسڻ ۾ اچي ٿي، ڇوڪرن سان مزدوري، خاص طور تي خطرناڪ ڪم، ڇوڪرين جي ڀيٽ ۾ وڏي تعداد ۾. وڌيڪ چيو ويو ته رپورٽ ۾ اهو به ڏيکاريو ويو آهي ته ٻارن جي مزدوري جو وڏو حصو خانداني ماحول ۾ ٿئي ٿو، جهڙوڪ فيملي فارمز، فيملي ورڪشاپ ۽ گهرن تي ڪم ڪرڻ، جنهن ڪري ٻارن جي مزدوري جو اهو روپ گهڻو ڪري روايتي ليبر انسپيڪشن ۽ مانيٽرنگ سسٽم کان بچي ٿو. رپورٽ جي نتيجن ۾ ٻارن جي ڀلائي تي چائلڊ ليبر جا سنگين اثر پڻ نمايان آهن. ٻارن جي مزدورن کي تعليم کان محروم رهڻ، وڌيڪ ڪلاڪ ڪم ڪرڻ ۽ زخمين، بيمارين، ٿڪاوٽ ۽ ذهني صحت جي مسئلن جو وڌيڪ امڪان آهي. مختلف صوبن ۾ 32 ۽ 58 سيڪڙو ٻارن جي مزدورن جي وچ ۾ ڪم ڪرڻ دوران زخم يا بيماري جي خبر ڏني وئي، ۽ پراڻن ٻارن جي مزدورن جو ٽيون حصو ڊپريشن جي علامات ٻڌايو. پاڪستان ۾ چائلڊ ليبر جو مسئلو اندازن کان وڌيڪ آهي، قانون واري وفاقي وزير ۽ انساني حقن واري وفاقي وزير سينيٽر اعظم نذير تارڙ چيو آهي ته چائلڊ ليبر جو مسئلو ڪنهن هڪ وزارت يا انفرادي قدم سان حل نٿو ٿي سگهي. هن چيو ته ثبوت جاري آهن ته پاڪستان ۾ چائلڊ ليبر جو مسئلو اندازن کان گهڻو وسيع آهي. قومي ترجيحن جو جائزو وٺڻ جي ضرورت تي زور ڏيندي هن چيو ته چائلڊ ليبر جي چيلينج کي منهن ڏيڻ لاءِ بجيٽ، قانون سازي، ادارتي ڪوآرڊينيشن ۽ سڀ کان مٿانهون مستقل سياسي عزم ۽ هر سطح تي اجتماعي عزم جي ضرورت آهي. هن چيو ته ثبوت جاري آهن ته پاڪستان ۾ چائلڊ ليبر جو مسئلو عام تصور کان گهڻو وسيع آهي. اسان پنهنجي آئين، بين الاقوامي معاهدن ۽ پائيدار ترقي جي مقصدن تحت اهم واعدا ڪيا آهن. انهن واعدن کي پورو ڪرڻ اختياري نه آهي. ان لاءِ موثر بجيٽ، قانون سازي، ادارتي ڪوآرڊينيشن ۽ سڀ کان وڌيڪ، هر سطح تي مسلسل سياسي عزم ۽ اجتماعي عزم جي ضرورت آهي. آئين جو آرٽيڪل 14 سالن کان گهٽ عمر جي ٻارن کي روزگار ڏيڻ تي پابندي لڳائي ٿو، جسٽس عائشه ملڪ سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي جج جسٽس عائشه ملڪ چيو آهي ته پاڪستان چائلڊ ليبر جي حوالي سان واضح قانوني ذميداريون قبول ڪيون آهن، هن آئين جي آرٽيڪل 11 جو حوالو ڏنو جيڪو 14 سالن کان گهٽ عمر جي ٻارن جي روزگار تي پابندي لڳائي ٿو ۽ هر قسم جي مفت تعليم جي ضمانت ڏئي ٿو. ٻار غربت، سماجي روين ۽ تيزيءَ سان آبادي جي واڌ جهڙن عنصرن ۾ جڙيل آهي. هن پاليسي سازي ۾ ٻارن جي آواز کي شامل ڪرڻ جي اهميت تي زور ڏيندي چيو ته ان مسئلي جي موثر حل لاءِ فيصلو ڪرڻ واري عمل ۾ ٻارن جي تجربن ۽ نقطن کي شامل ڪرڻ ضروري آهي. جسٽس عائشه ملڪ چيو ته عدليه گورننس سسٽم جو متبادل نه ٿي سگهي، عدالتون آئيني حقن تي عملدرآمد ۽ ٻارن جي تحفظ جي قانونن جي تشريح ۾ انساني وقار، برابري ۽ ٻارن جي بهترين مفاد کي نظر ۾ رکندي اهم ڪردار ادا ڪنديون آهن. ”اسان جي ٻارن کي هڪ اهڙي رياست جي ضرورت آهي جيڪا ان وقت اکيون بند نه ڪري جڏهن ٻار غريب هجي، نظرانداز ڪيو وڃي، غير دستاويزي هجي يا گهر ۾ ڪم ڪري،“ هن چيو ته ”اسان وٽ ثبوت آهن، هاڻي ٻارن کي ڪارروائي جي ضرورت آهي. غربت سماجي محرومي ۽ اڻپوري سيڙپڪاري جو نتيجو آهي، مملڪتي وزير عقيل ملڪ قانون ۽ انصاف واري مملڪتي وزير بئريسٽر عقيل ملڪ چيو آهي ته چائلڊ ليبر هڪ ناگزير حقيقت نه پر غربت، سماجي محرومي ۽ ناقص سيڙپڪاري جو نتيجو آهي. هر ٻار جيڪو ڪم ڪرڻ بدران اسڪول ۾ رهي ٿو اهو اسان جي ڪاميابي جو اندازو آهي. پاڪستان ۾ يونيسيف جي نمائندي پرنيل آئرن سائڊ جو چوڻ هو ته رپورٽ پاڪستان کي ڊيٽا مهيا ڪري ٿي ته بهتر طور تي اهو سمجهي سگهجي ته چائلڊ ليبر ڪٿي ٿي رهي آهي، ڪير ان کان وڌيڪ متاثر ٿيو آهي ۽ ان کي منهن ڏيڻ لاءِ ڪهڙا قدم گهربل آهن. ”هاڻي وقت اچي ويو آهي ته ان ثبوت کي پاليسين ۽ سيڙپڪاري ۾ تبديل ڪيو وڃي جيڪي غربت سان وڙهندا آهن، ٻارن کي تعليم ۾ مصروف رکندا آهن، خاص ڪري اسڪولن ۾، ۽ انهن کي خطرناڪ ڪمن کان بچائيندا آهن، ته جيئن هر ٻار سکي، ترقي ڪري ۽ پنهنجي پوري صلاحيت کي محسوس ڪري سگهي،“ هن چيو. تقريب ۾ ماهرن جي گفتگو: چائلڊ ليبر جا حقيقي نتيجا جي عنوان سان پينل بحث پڻ ڪيو ويو، جنهن ۾ نيشنل ڪميشن آن رائيٽس آف چلڊرن جي چيئرپرسن عائشه رضا فاروق، اداڪارا ۽ سماجي ڪارڪن ثروت گيلاني ۽ سينيٽر ذيشان خانزاده پينلسٽ طور شرڪت ڪئي. هاڻي جڏهن اسان وٽ اهي ڊيٽا آهن، اهو عمل ڪرڻ جو وقت آهي، سماجي ورڪر ثروت گيلاني، زور ڀريو ته سماج کي حوصلہ افزائي ڪرڻ گهرجي ۽ ان عمل جي خلاف آواز بلند ڪرڻ گهرجي جتي به چائلڊ ليبر نظر اچي ٿي. تقريب جي پڄاڻي تي ٻارن جي نمائندي اميرن يونيسيف جي سهڪار سان هلندڙ ايڪليريٽيڊ لرننگ پروگرام ۾ رياضي سکڻ کانپوءِ پنهنجي زندگيءَ ۾ آيل مثبت تبديلين جي سفر کي بيان ڪيو ۽ چيو ته پروگرام ۾ شرڪت بعد هن پنهنجي ساٿي شاگرد سان گڏ سبزي جو اسٽال لڳايو ۽ هاڻي هو صبح جو ڪم ڪري ٿو ۽ منجهند جو پڙهائي ٿو.



Source link