آمريڪا ۽ ايران جي لاڳاپن ۾ مثبت اڳڀرائي جا اشارا ملي رهيا آهن. پاڪستان به ان معاملي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. پاڪستان ٻنهي ملڪن جي قيادت سان مسلسل رابطي ۾ آهي. ان حوالي سان اهم پيش رفت اها سامهون آئي آهي ته ايران جو پرڏيهي وزير عباس عراقچي ٻئي ڏينهن اسلام آباد پهتو، جڏهن ته آمريڪا به پنهنجو وفد پاڪستان موڪليو آهي.
ميڊيا رپورٽن موجب ايراني پرڏيهي وزير عباس عراقچي جمعي ۽ ڇنڇر جي وچ ۾ اسلام آباد پهتو، ايئرپورٽ تي پرڏيهي وزير اسحاق ڊار ۽ فيلڊ مارشل عاصم منير سندس استقبال ڪيو. بعد ۾ هن پاڪستان جي اعليٰ قيادت سان ملاقات ڪئي.
ايراني پرڏيهي وزير عباس عراقچي به پاڪستان جي آرمي چيف فيلڊ مارشل عاصم منير سان اهم ملاقات ڪئي آهي، جڏهن ته وزيراعظم ميان محمد شهباز شريف به ملاقات ڪئي آهي. انهن ملاقاتن ۾ ايران-آمريڪا ڳالهين بابت امن ڪوششن تي خيالن جي ڏي وٺ ڪئي وئي.
ملاقات ۾ پاڪستان جو نائب وزيراعظم ۽ پرڏيهي وزير اسحاق ڊار به موجود هو. جيڪڏهن توهان هن طريقي سان ڏسو، اهو هڪ تمام اهم ترقي آهي. اهو لڳي ٿو ته شيون چڱي ريت ترقي ڪري رهيا آهن. ٻئي طرف ايران مان به خبر آئي آهي ته تهران ايئرپورٽ کي عالمي اڏامن لاءِ کوليو ويو آهي.
پروازون تهران ايئرپورٽ کان مسقط، مديني ۽ استنبول ڏانهن روانا آهن. هي هڪ تمام سٺو نشاني آهي. ان مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته نار ۾ جنگ جو ماحول آهي، پر باقاعده جنگبندي قائم آهي ۽ هاڻي شيون معمول تي اچي رهيون آهن.
آمريڪا جي رويي ۾ به تبديلي آئي آهي. يورپي يونين جي پليٽ فارم تان به اهڙا اشارا مليا آهن ته ٻنهي ملڪن وچ ۾ معاهدي لاءِ پردي پٺيان ڪوششون جاري آهن ۽ پيش رفت ٿيندي نظر اچي رهي آهي.
پاڪستان روانگي کان اڳ ايراني پرڏيهي وزير فيلڊ مارشل سيد عاصم منير ۽ نائب وزيراعظم اسحاق ڊار سان ٽيليفون تي رابطو ڪيو.
اهڙي رابطي کانپوءِ سماجي رابطن واري ويب سائيٽ ايڪس (ٽوئٽر) تي پنهنجي پوسٽ ۾ ايراني پرڏيهي وزير لکيو ته هو اسلام آباد، مسقط ۽ ماسڪو جي دوري تي روانو ٿي رهيو آهي. دوري جو مقصد ٻه طرفي معاملن تي پارٽنر ملڪن سان ويجهن رابطا ۽ مشاورت، علائقائي صورتحال ۽ تازي پيش رفت تي تفصيلي ڳالهه ٻولهه ڪرڻ آهي. اسان جا پاڙيسري ملڪ اسان جي اولين ترجيح آهن.
ايراني ميڊيا موجب سيد عباس عراقچي اسحاق ڊار ۽ فيلڊ مارشل سيد عاصم منير سان ٽيليفون تي جنگ بندي جي معاملن تي ڳالهيون ڪيون آهن. پاڪستان جي پرڏيهي آفيس اسحاق ڊار سان ڳالهه ٻولهه جي تفصيل جي حوالي سان ٻڌايو آهي ته ٻنهي اڳواڻن خطي جي تازي صورتحال، جنگ بندي ۽ سفارتي ڪوششن تي خيالن جي ڏي وٺ ڪئي.
ٻئي طرف وائيٽ هائوس جي پريس سيڪريٽري ڪيرولين ليويٽ فاڪس نيوز سان ڳالهائيندي چيو ته صدر ڊونلڊ ٽرمپ ايرانين سان ڳالهين لاءِ خاص نمائندن اسٽيو وٽڪوف ۽ جيرڊ ڪشنر کي اسلام آباد موڪلڻ جو فيصلو ڪيو آهي.
هن چيو ته صدر ٽرمپ سفارتڪاري کي موقعو ڏيڻ لاءِ هميشه تيار آهي، هن ايران سان جنگبندي جي مدي ۾ واڌ جي معاملي تي لچڪ ڏيکاري آهي، آمريڪا کي اميد آهي ته هي ملاقات هاڪاري اڳڀرائي ڪندي.
آمريڪي ٽي وي سي اين اين ٻن آمريڪي اهلڪارن جي حوالي سان ٻڌايو آهي ته آمريڪي نائب صدر جي ڊي وينس في الحال انهن ڳالهين ۾ حصو وٺڻ جو ڪو ارادو ناهي ڇو ته ايراني پارليامينٽ جو اسپيڪر محمد باقر غالب انهن ڳالهين ۾ شرڪت نه ڪري رهيو آهي.
موجوده صورتحال کي ڏسندي اهو چئي سگهجي ٿو ته اسلام آباد ۾ آمريڪا ۽ ايران وچ ۾ امن ڳالهين جو ٻيو دور شروع ٿيندو. آمريڪي لاجسٽڪ ۽ سيڪيورٽي ٽيم ڳالهين جي عمل لاءِ اڳ ئي اسلام آباد ۾ موجود آهي.
جڏهن کان نار ۾ جنگ لڳي آهي، تڏهن کان سڄي دنيا مصيبت ۾ آهي. جيتوڻيڪ جنگبندي برقرار آهي، حالتون ڇڪيل آهن. آمريڪا آبنائي هرمز کي بند ڪري ڇڏيو آهي، جڏهن ته ايراني گارڊز به آبنائے هرمز ۾ ڪمرشل جهازن کي روڪي رهيا آهن.
اهڙي صورتحال سبب سڄي دنيا جو واپار به متاثر ٿي رهيو آهي، جڏهن ته دنيا ۾ پيٽروليم شين ۽ خوراڪ جو بحران به وڌڻ جو خدشو آهي. پاڪستان سميت ڏکڻ ايشيا جي سمورن ملڪن ۾ تيل جا اگهه وڌي ويا آهن جڏهن ته يورپ ۽ چين به متاثر ٿيا آهن. ٻئي طرف آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ پنهنجي عوام کي خبردار ڪيو آهي ته ايران سان جاري جنگ سبب کين پيٽرول جي اگهن ۾ وڌيڪ ڪجهه وقت لاءِ واڌ کي منهن ڏيڻو پوندو.
آمريڪي ڪمپنيون ايندڙ 18 مهينن اندر وينزويلا ۾ آپريشن شروع ڪنديون. ان مان ظاهر ٿئي ٿو ته آمريڪا به هن جنگ کان تمام گهڻو متاثر ٿي رهيو آهي. آمريڪي دفاعي نظام ۾ هٿيارن ۽ ميزائلن جي کوٽ سبب آمريڪا کي پنهنجي فوجي ترجيحن بابت مشڪل فيصلن کي منهن ڏيڻو پئجي رهيو آهي.
آمريڪي اخبار نيو يارڪ ٽائمز جي رپورٽ موجب وچ اوڀر ۾ جاري ڇڪتاڻ سبب آمريڪي دفاعي ذخيرن ۾ گهٽتائي ٿي آهي. رپورٽ ۾ دفاعي ماهر مارڪ ايف جو حوالو ڏيندي چيو ويو آهي ته جيتوڻيڪ آمريڪا وٽ مجموعي هٿيار موجود آهن پر اڳي ئي ڪجهه اهم زميني حملن ۽ ميزائل دفاعي هٿيارن جي کوٽ هئي، جيڪا هاڻي خراب ٿي وئي آهي.
ماهرن موجب، هن گهٽتائي جو ايشيا ۾ آمريڪي فوجن جي جنگي تيارين تي سڌو سنئون اثر پئجي سگهي ٿو. آمريڪا تازي تڪرار ۾ وڏي تعداد ۾ جديد ميزائل استعمال ڪيا آهن، جن ۾ ٽاماهاڪ ميزائل به شامل آهن، جڏهن ته THAAD ميزائل دفاعي نظام ۽ پيٽريوٽ ميزائل سسٽم مان هزارين انٽرسيپٽر ميزائل پڻ استعمال ڪيا ويا آهن.
اها صورتحال آمريڪا لاءِ اسٽريٽجڪ سطح تي هڪ وڏو چئلينج بڻجي سگهي ٿي. جيڪڏهن انهن حقيقتن تي غور ڪيو وڃي ته اها حقيقت واضح ٿي وڃي ٿي ته آمريڪا به جنگ مان نڪرڻ چاهي ٿو. ٻئي طرف ايران به جنگ کي مستقل طور ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي.
اهم مسئلو اهو آهي ته حتمي معاهدي کي ٻنهي لاءِ کٽڻ واري پوزيشن ۾ ڪيئن بدلجي. ان دوران آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ اعلان ڪيو آهي ته اسرائيل ۽ لبنان وچ ۾ جاري جنگ بندي ۾ وڌيڪ ٽن هفتن لاءِ واڌ ڪئي وئي آهي. وائيٽ هائوس جي اوول آفيس ۾ ڳالهائيندي صدر ٽرمپ چيو ته اوول آفيس ۾ اسرائيل ۽ لبنان جي سفيرن سان سندس ملاقات مثبت ۽ تعميري هئي.
نئين معاهدي جي حوالي سان هن چيو ته اهو 100 سيڪڙو ناهي. اميد آهي ته لبناني فوج هن جنگ بندي کي حقيقت ۾ لاڳو ڪرڻ ۽ لاڳو ڪرڻ جي قابل ٿي ويندي. اها پڻ هڪ اهم پيش رفت آهي ڇو ته ايران پڻ ڳالهين جي عمل ۾ حزب الله لاءِ جنگ بندي جو مطالبو ڪيو هو.
هن طرح ڏٺو، اهو چئي سگهجي ٿو ته شيون بهتر ٿي رهيون آهن. نار ۾ امن هن وقت دنيا لاءِ انتهائي اهم بڻجي چڪو آهي. آبنائے هرمز ۾ ڇڪتاڻ سبب سڄي دنيا ۾ تيل جي قيمتن ۾ مسلسل اضافو ٿي رهيو آهي.
آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ تجارتي جهازن جي قبضي ۽ انتقامي قدمن جي ڪري صورتحال وڌيڪ خراب ٿي وئي آهي، جنهن عالمي توانائي جي فراهمي ۾ رڪاوٽ جو خدشو پيدا ڪيو آهي.
ماهرن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن ڇڪتاڻ برقرار رهي ته تيل جي قيمتن ۾ وڌيڪ اضافو ٿي سگهي ٿو، جنهن سان عالمي مهانگائي ۾ اضافو ٿيندو ۽ معاشي دٻاءُ وڌيڪ شدت اختيار ڪري سگهي ٿو. عالمي مارڪيٽ ۾ قيمتن ۾ مسلسل واڌ سبب حڪومت پاڪستان ۾ پيٽرول ۽ ڊيزل جي اگهن ۾ هڪ ڀيرو ٻيهر واڌ ڪري ڇڏي آهي.
حڪومت اهو واڌارو ايندڙ هفتي لاءِ ڪيو آهي. پيٽروليم واري وزير چيو آهي ته علائقائي ڇڪتاڻ سبب عالمي مارڪيٽ ۾ تيل جي قيمتن ۾ هڪ ڀيرو ٻيهر اضافو ٿي رهيو آهي. تيل جي وڌندڙ قيمتن جي دٻاءَ ۽ عالمي ڀائيوارن سان معاهدن جي ڪري حڪومت کي تيل جي وڌندڙ قيمتن جو بار کڻڻ لاءِ قدم کڻڻا پوندا.
گڏيل قومن جون نظرون آمريڪا ۽ ايران جي قيادت تي لڳل آهن. هر ڪو مستقل جنگبندي چاهي ٿو. ان سلسلي ۾ پاڪستان جو ڪردار سڄي دنيا ۾ ساراهيو پيو وڃي. ايراني قيادت به پاڪستان تي مڪمل اعتماد جو اظهار ڪري رهي آهي جڏهن ته آمريڪا کي به پاڪستان تي مڪمل اعتماد آهي.
اسلام آباد ۾ ٿيندڙ تازين اڳڀرائي جا ضرور مثبت نتيجا نڪرندا. ان سلسلي ۾ عوامي جمهوريه چين ۽ روس جو ڪردار به اهم آهي، جڏهن ته سعودي عرب ۽ ٻيا خليجي ملڪ به جنگ بندي لاءِ مسلسل ڪوششون ڪري رهيا آهن. اميد آهي ته اسلام آباد ۾ جاري سفارتي سرگرميون ويجهي مستقبل ۾ مستقل جنگ بندي جو سبب بڻجنديون.
