ايران جي سپريم ليڊر جي تدفين، هڪ جائزو!

وچ اوڀر ۾ ڪي جنازا رڳو جنازا نه هوندا آهن، اهي سڄي خطي جي جذبن، تاريخ، ايمان ۽ سياست جو مظهر بڻجي ويندا آهن. ايران جي شهيد سپريم ليڊر آيت الله علي خامنه اي جي تدفين ۽ مرڪزي تدفين 9 جولاءِ تي ايران جي شهر مشهد ۾ امام رضا جي مزار جي ويجهو ٿيندي، جڏهن ته تهران جي گرانڊ مسجد ڪمپليڪس ۾ ماتمي جلوسن جو سلسلو جاري آهي. رپورٽن مطابق تهران ۾ لکين ماڻهن جي آمد جو امڪان ظاهر ڪيو ويو آهي. تهران، روس، چين، پاڪستان، عراق، افغانستان، آرمينيا، تاجڪستان ۽ ٻين علائقائي ملڪن جا اعليٰ سطحي وفد تهران پهچي ويا آهن. ماتمي جلوس ۽ تدفين ۾ تقريبن هڪ سئو پرڏيهي وفدن جي شرڪت جو امڪان آهي. ايران جي شهيد سپريم ليڊر آيت الله علي خامنه اي جو جنازو نه رڳو هڪ فرد جي موت جو اظهار آهي پر هڪ نظريي، مزاحمت ۽ قومي فڪر جي علامت بڻجي ويو آهي. ايران جو هڪ اهڙو سياسي نظام آهي، جتي مذهب، تاريخ، انقلاب ۽ قومي غرور هڪ ٻئي ۾ اهڙيءَ طرح ضم ٿي ويا آهن، جو عوامي جذبن کي الڳ ڪري سياست جو تجزيو ڪرڻ ممڪن نه آهي. ان ڪري ايران ۾ ڪنهن وڏي مذهبي يا سياسي شخصيت جو جنازو ماتم نه پر اجتماعي داستان هوندو آهي. دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ سياستدانن جي مقبوليت جو اندازو چونڊن ذريعي ڪيو ويندو آهي، پر ايران ۾ قيادت جو دارومدار رڳو ووٽن تي نه پر نظرياتي وابستگي سان هوندو آهي. اهو ئي سبب آهي ته اتي جي عوام جي هڪ وڏي حصي لاءِ قيادت صرف حڪمراني جو نالو ناهي پر مزاحمت، آزادي ۽ مذهبي تشخص جي علامت آهي. ايران گذريل چئن ڏهاڪن کان جنگ، پابندين، سفارتي اڪيلائي ۽ مسلسل عالمي دٻاءُ کي منهن ڏئي چڪو آهي. اٺن سالن جي ايران-عراق جنگ هن قوم جي اجتماعي نفسيات تي گهرا اثر ڇڏيا. جنگ ايراني سماج ۾ ”شهادت“ ۽ ”قرباني“ جي تصورن کي مضبوط ڪيو. اڄ به ايران جي شهرن ۾ جنگ ۾ مارجي ويلن جون تصويرون نه رڳو يادگار آهن، پر قومي مزاج جو حصو آهن. اهو ئي سبب آهي ته ايران ۾ جڏهن ڪنهن اهم شخصيت جو جنازو ٿيندو آهي ته نه رڳو اداسي ٿيندي آهي، پر هڪ عجيب قسم جي مزاحمتي توانائي به هوندي آهي. ماڻهو رڙيون به ڪن ٿا ۽ نعرا به هڻن ٿا. مذهبي عقيدت ۽ سياسي پيغام هڪ ٻئي ۾ اهڙيءَ طرح ملن ٿا، جو ٻاهران ڏسندڙ به ڪڏهن ڪڏهن حيران رهجي وڃي ٿو. مغربي دنيا اڪثر ڪري ايران کي سخت گير رياست طور پيش ڪري ٿي، پر تهران جي روڊن تي ماڻهن جو هجوم هڪ مختلف حقيقت ڏيکاري ٿو. قومن ۽ انهن جي تاريخي داستانن جي وچ ۾ قائم ٿيندڙ جذباتي رشتي جي اها حقيقت آهي. ايران جي سياسي نظام کي سمجهڻ لاءِ سياسي تجزيو ئي ڪافي ناهي. ان لاءِ وچ اوڀر جي نفسيات، مذهبي تاريخ ۽ خطي جي محرومين کي سمجهڻو پوندو. هتي قيادت جو تصور رڳو انتظامي نه پر روحاني ۽ علامتي به آهي. اهو ئي سبب آهي ته اتي جنازا رڳو انساني روانگي نه آهن پر اجتماعي عهد جي تجديد آهن. ان سڄي منظر جو هڪ علائقائي پاسو به آهي. وچ اوڀر جي سياست اڳ ۾ ئي تڪرارن، جنگين ۽ طاقت جي عدم توازن سان ڀريل آهي. اسرائيل ۽ ايران جي وچ ۾ ڇڪتاڻ، خليجي رياستن جا خدشا ۽ فلسطين جو مسئلو، سڀ خطي کي مسلسل ڇڪتاڻ ۾ مبتلا رکندا آهن. اهڙي ماحول ۾ ايران جي هڪ وڏي شخصيت جو جنازو نه رڳو هڪ اندروني واقعو آهي پر سڄي خطي جي توجه جو مرڪز بڻجي وڃي ٿو. ايران گذريل ڪيترن ئي ڏهاڪن ۾ جذباتي طور تي پنهنجي قومي داستان کي شڪل ڏني آهي. اهو ئي سبب آهي جو اتي ماتم به سياسي آهي ۽ سياست جذبات کان سواءِ ناهي. ايراني اڳواڻن جا جنازا مستقبل جي سياست جو نقشو طئي ڪن ٿا، نئين نسل جي ذهنن کي ترتيب ڏين ٿا ۽ قومن جي اجتماعي شعور کي متاثر ڪن ٿا. ايراني اڳواڻن جا جنازا رڳو جنازا نه آهن، اهي تاريخ، ايمان، مزاحمت ۽ قوم جي اجتماعي احساس جو منظر آهن، جن کي صرف خبرن جي زبان ۾ بيان نٿو ڪري سگهجي.



Source link