ناروي جي معروف تحقيقي اداري پيس ريسرچ انسٽيٽيوٽ اوسلو جي نئين رپورٽ ۾ انڪشاف ڪيو ويو آهي ته 2025ع ۾ سڄي دنيا ۾ رياستي تڪرارن جو تعداد ٻي عالمي جنگ کانپوءِ پنهنجي بلند ترين سطح تي پهچي ويندو جڏهن ته اسرائيل کي دنيا جي جارح ترين ملڪن ۾ شامل ڪيو ويو آهي.
رپورٽ موجب گذريل سال سڄي دنيا ۾ گهٽ ۾ گهٽ 65 تڪرار رڪارڊ ڪيا ويا جن ۾ هڪ يا وڌيڪ رياستون سڌي ريت ملوث هيون. اهو انگ 1946 کان وٺي سڀ کان وڌيڪ آهي.
ٿنڪ ٽينڪ جي ماهر سري اس روسٽاڊ چيو آهي ته اسرائيل 2025 دوران گهٽ ۾ گهٽ پنج مختلف تڪرارن ۾ ملوث هو، جن ۾ غزه، لبنان، شام، ايران ۽ يمن ۾ حوثي گروپ خلاف آپريشن شامل آهن. سندس چوڻ هو ته ان سبب جي ڪري اسرائيل کي موجوده وقت جو سڀ کان وڌيڪ جارح ملڪ قرار ڏنو پيو وڃي.
رپورٽ ۾ آمريڪا جو ذڪر پڻ ڪيو ويو آهي. محققن موجب آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ جي اقتدار ۾ واپسي کانپوءِ عالمي ڇڪتاڻ، واپاري رڪاوٽون ۽ عالمي ڇڪتاڻ ۾ اضافو ٿيو آهي.
ريسرچ موجب 2025ع ۾ رياستن وچ ۾ سڌي طرح هٿياربند ويڙهه جو انگ به ٻيڻو ٿي 8 ٿي ويندو، انهن تڪرارن ۾ روس ۽ يوڪرين جي وچ ۾ جنگ، شام ۾ اسرائيل جي فوجي ڪارروائي، ڀارت ۽ پاڪستان جي وچ ۾ سرحدي ڇڪتاڻ، افغانستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ڇڪتاڻ ۽ ڪمبوڊيا ۽ ٿائيلينڊ وچ ۾ تڪرار شامل آهن.
رپورٽ ۾ چيو ويو آهي ته سال 2025 سرد جنگ جي خاتمي کانپوءِ ٽيون خوني ترين سال هوندو. گذريل سال اٽڪل 245,000 ماڻهو جنگي ڪاررواين ۽ سياسي تشدد جي نتيجي ۾ مارجي ويا.
پريشان ڪندڙ ڳالهه اها آهي ته حملن ۾ مارجي ويلن جو انگ سڌو سنئون شهرين کي نشانو بڻائيندڙن ۾ به ڊرامائي طور تي اضافو ٿيو آهي. جڏهن ته 2024 ۾ اهڙيون موتون 14 هزار 200 جي لڳ ڀڳ هيون، 2025 ۾ اهو انگ وڌي 76 هزار 500 ٿي ويو.
رپورٽ موجب ان واڌ جو بنيادي سبب سوڊان ۾ فوج ۽ نيم فوجي گروپن وچ ۾ جاري جنگ آهي، جتي هڪ اندازي مطابق 60 هزار ماڻهو دارفور جي شهر الفشار ۾ محاصري ۽ قتل عام ۾ مارجي ويا آهن.
محققن جو چوڻ آهي ته گذريل پنجن ڇهن سالن دوران دنيا ۾ هڪ ئي وقت ڪيترائي وڏا تڪرار هلي رهيا آهن، جنهن سبب عالمي امن ۽ استحڪام جو دور لڳ ڀڳ ختم ٿي چڪو آهي.
رپورٽ موجب آفريڪا دنيا جو سڀ کان وڌيڪ متاثر علائقو رهيو جتي 29 رياستي تڪرار رڪارڊ ڪيا ويا. ان جي پٺيان ايشيا، وچ اوڀر، آمريڪا ۽ يورپ آهي.
ماهرن خبردار ڪيو آهي ته جيڪڏهن اهو سلسلو جاري رهيو ته ايندڙ سالن ۾ عالمي امن لاءِ وڌيڪ سنگين خطرا پيدا ٿي سگهن ٿا.
