اسلام آباد ۾ ڳالهين جي نئين ڪوشش

اسلام آباد واري ڳالهه ٻولهه اميد جي هڪ روشن چمڪ ڏئي ڇڏي آهي. آمريڪا ۽ ايران جا نمائندا هڪ ٻئي جي سامهون هڪ ئي ميز تي ويٺا. 1979ع جي ايراني انقلاب کان پوءِ ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ اها پهرين سڌي ڳالهه ٻولهه هئي، جيتوڻيڪ ان ملاقات ۾ ڪا فوري ۽ اهم ڪاميابي نه آئي ۽ آمريڪي نائب صدر جي ڊي وينس جي واپسي ان جي باوجود هڪ لمحو هو جنهن ۾ مستقبل جا ڪيترائي ممڪن رستا موجود هئا. تاريخ اسان کي بار بار سيکاري ٿي ته جنگيون رڳو تباهي ۽ افسوسن جي پٺيان ڇڏينديون آهن، جڏهن ته ڳالهين ذريعي اميد ۽ استحڪام پيدا ٿيندو آهي. پهرين ۽ ٻي عالمي جنگين جا خوف انساني شعور تي اڃا تائين نقش آهن. هيروشيما ۽ ناگاساڪي جي تباهي دنيا کي اهو احساس ڏياريو ته طاقت جي استعمال سان عارضي فتح حاصل ٿي سگهي ٿي پر دائمي امن نه. اهڙي طرح، ويٽنام، افغانستان ۽ عراق جي جنگين اهو ثابت ڪيو آهي ته بندوق جي گولي جو آواز آخرڪار ڳالهين جي ضرورت کي جنم ڏئي ٿو. ايران ۽ آمريڪا جا لاڳاپا گذريل ڪيترن ئي ڏهاڪن کان بي اعتمادي، پابندين ۽ سياسي ڇڪتاڻ جي ور چڙهيل آهن. اقتصادي پابنديون، سفارتي ڇڪتاڻ ۽ پراکسي تڪرار هن رشتي جا نشان بڻجي ويا. ان سموري تلخيءَ جي باوجود جيڪڏهن ٻئي ڌريون هڪ ئي ميز تي ويهڻ لاءِ تيار آهن ته اها ان حقيقت جي نشاندهي ڪري ٿي ته ڳالهين ئي مسئلن جي حل جو واحد رستو آهي. ان ملاقات کانپوءِ هڪ ڀيرو ٻيهر اُميد جي ٿڌڙي پر روشن کرن اڀري آئي آهي ته ڳالهين جو ٻيو دور جلد ٿي سگهي ٿو. ان سلسلي ۾ ٽن مختلف هنڌن تي جنيوا، استنبول ۽ اسلام آباد غور ڪيو ويو ۽ هر هڪ جي پنهنجي تاريخي ۽ سفارتي اهميت آهي. جنيوا ڊگهي عرصي کان عالمي تڪرارن جي حل لاءِ غيرجانبدار مرڪز طور تسليم ڪيو ويو آهي، جڏهن ته استنبول اوڀر ۽ اولهه جي وچ ۾ هڪ مؤثر پُل جو به ڪم ڪيو آهي، پر رپورٽون ٻڌائين ٿيون ته ٻئي دور جي منعقد ٿيڻ جا امڪان هڪ ڀيرو ٻيهر پاڪستان جي حق ۾ آهن ۽ جيڪڏهن ائين ٿيو ته اهو جاري امن جي خوش آئند نشاني هوندو. ڳالهين جا دروازا ڪڏهن به بند نه ٿيڻ گهرجن. رڪاوٽون ۽ تعطلون سفارتي عمل جو فطري حصو آهن، پر اصل حڪمت انهن رڪاوٽن کي پار ڪرڻ ۾ آهي. تاريخ اسان کي سيکاري ٿي ته جڏهن ڳالهه ٻولهه جاري رهي ته آخرڪار حل نڪرندا آهن، جڏهن ته ڳالهه ٻولهه جي بندش ئي خال کي وڌائي ٿي. ان ڪري ضروري آهي ته اختلافن جي باوجود رابطي جو اهو رشتو مضبوطيءَ سان قائم رکيو وڃي ڇاڪاڻ ته پائيدار امن جو بنياد ان مسلسل ۽ سنجيده ڳالهه ٻولهه ۾ آهي. اسلام آباد ۾ ٿيل ان ملاقات کي هڪ وڏي سفارتي فتح طور پيش ڪرڻ بجاءِ ان کي ابتدائي قدم طور ڏسڻ وڌيڪ مناسب ٿيندو. امن جي سفر ۾ پهريون قدم هميشه ڏکيو هوندو آهي. اعتماد جي فضا هڪ ڏينهن ۾ قائم نه ٿيندي آهي، پر ان لاءِ مسلسل ڪوششن ۽ خلوص جي ضرورت هوندي آهي. اهو ئي سبب آهي جو جيتوڻيڪ ان ملاقات جا فوري نتيجا سامهون نه آيا پر ڳالهين جي ٻئي دور جي متوقع خبر اميد جي نئين کرن طور سامهون آئي آهي. جنگ جو سڀ کان وڌيڪ ڏکوئيندڙ پاسو اهو آهي ته اهو روزمره جي زندگي سان وڙهندڙ ماڻهن تي پنهنجو اثر وٺندو آهي. تباهه ٿيل شهر، بي گهر ٿيل خاندان، پناهگيرن جون ڊگهيون قطارون ۽ يتيم ٻارن جون خاموش اکيون جنگ جي حقيقي تصوير پيش ڪن ٿيون. ان جي برعڪس، ڳالهيون اميد، استحڪام ۽ خوشحالي جو بنياد فراهم ڪن ٿيون. اهو ئي سبب آهي جو دنيا جا دانشور اديب ۽ امن پسند حلقا هميشه ڳالهين کي مسئلن جي حل جو ذريعو قرار ڏيندا رهيا آهن. تاريخ ۾ اهڙا ڪيترائي موقعا آهن جڏهن بظاهر غير معمولي تڪرار ڳالهين ذريعي حل ڪيا ويا آهن. مصر ۽ اسرائيل جي وچ ۾ ڪيمپ ڊيوڊ معاهدو، ڏکڻ آفريڪا ۾ ڌار ڌار ڳالهيون ان حقيقت جو واضح ثبوت آهن ته پائيدار امن تڏهن ممڪن آهي جڏهن ڌريون نيڪ نيتي سان ڳالهين جو رستو اختيار ڪن. اسلام آباد ۾ ٿيندڙ هي اجلاس به ان عالمي روايت جو تسلسل آهي. لمحي جي اهميت ان ۾ آهي ۽ نه ڪنهن فوري ڪاميابي ۾. اهو يقين جو اظهار آهي ته ڏهاڪن جي دشمني جي باوجود ڳالهين جا دروازا بند نه ٿيا آهن، جيتوڻيڪ سياسي مفاد ۽ ماضي جون تلخ يادون ان راهه ۾ رڪاوٽ بڻجن ٿيون، پر انسانيت جي گڏيل ڀلائي انهن سڀني رڪاوٽن کان بالاتر آهي. ادب ۽ تاريخ اسان کي اهو به سيکاري ٿي ته امن جي خواهش انساني فطرت جو بنيادي جز آهي. جنگيون وقتي لاءِ نفرت پيدا ڪري سگھن ٿيون پر دلين ۾ امن جي تمنا کي هميشه لاءِ ختم نه ڪري سگهن ٿيون. اها اها خواهش آهي جيڪا دنيا کي بار بار ڳالهين جي ميز تي آڻي ٿي. اڄ جڏهن دنيا مختلف تڪرارن، معاشي عدم استحڪام ۽ ماحولياتي بحرانن کي منهن ڏئي رهي آهي، امن جي قيام لاءِ پيش رفت ٿيندڙ هر ڪوشش قابل قدر آهي. اها به حقيقت آهي ته سفارتڪاري جو عمل صبر ۽ استقامت جي ضرورت آهي. هڪ گڏجاڻي يا هڪ معاهدو سڀني مسئلن کي حل نٿو ڪري سگهي. بهرحال، اهي قدم هڪ اعتماد سازي جو بنياد فراهم ڪن ٿا جيڪي مستقبل ۾ مثبت ترقي لاءِ راهه هموار ڪن ٿا. آمريڪا ۽ ايران وچ ۾ ڳالهين جو متوقع ٻيو دور ان تسلسل جي هڪ ڪڙي آهي. اڄ دنيا کي جنهن شيءِ جي تمام گهڻي ضرورت آهي اها هٿيارن جي ڊوڙ نه پر ڳالهه ٻولهه جي آهي. نفرت ۽ عدم برداشت جي هن دور ۾ جيڪڏهن ڪٿي به امن جو آواز اڀري ٿو ته اها پوري انسانيت لاءِ اميد جو پيغام بڻجي وڃي ٿي. اسلام آباد ۾ اِها پيش رفت پڻ اُن اميد جي نشاني آهي، هڪ اُميد جيڪا اسان کي ياد ڏياري ٿي ته اختلافن جي باوجود، باهمي احترام ۽ مفاهمت ذريعي گڏيل مستقبل جي تعمير ممڪن آهي. آخر ۾ اهو چئي سگهجي ٿو ته هي ملاقات رڳو هڪ سفارتي واقعو ناهي، پر انساني تاريخ جي مسلسل سفر جو عڪاسي آهي، جنهن جو مقصد جنگ جي اونداهين مان نڪري امن جي روشنيءَ تائين پهچڻ آهي. جيتوڻيڪ هن سفر جي منزل اڃا پري آهي، پر ڳالهين جي طرف کنيل هر قدم انسانيت جي لاءِ نئين اميد جو نشانو بڻجندو آهي، ڇاڪاڻ ته هر مسئلي جو آخري حل رڳو ڳالهين ۽ امن ۾ ئي آهي.



Source link