آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ سعودي عرب سان هڪ وڏي ايٽمي معاهدي جي منظوري ڏئي ڇڏي آهي جنهن تحت سعودي عرب کي پنهنجي ايٽمي ري ايڪٽرن لاءِ يورينيم افزودگي ڪرڻ جي اجازت ڏني ويندي.
عالمي خابرو اداري موجب ان معاهدي تحت آمريڪي ڪمپنيون سعودي عرب جي شهري ضرورتن جهڙوڪ بجلي جي پيداوار لاءِ ايٽمي پروگرام ۾ جديد ٽيڪنالاجي، ٽيڪنيڪل ماهر ۽ ٻيو سهڪار فراهم ڪنديون.
ٽرمپ انتظاميه جو چوڻ آهي ته معاهدو 30 سالن لاءِ هوندو ۽ اهو معاهدو آمريڪي ڪانگريس کي به منظوري لاءِ موڪليو ويندو، جتي منظوري جو قوی امڪان آهي، جنهن جو اعلان اڄ ٿيڻ جو امڪان آهي.
اهو معاهدو نه رڳو آمريڪا پر وچ اوڀر ۾ به انتهائي حساس ۽ تڪراري قرار ڏنو پيو وڃي ڇاڪاڻ ته يورينيم کي افزودگي ڪرڻ جي صلاحيت نظرياتي طور مستقبل ۾ ايٽمي هٿيار ٺاهڻ جو بنياد بڻجي سگهي ٿي.
ميڊيا رپورٽن موجب معاهدي ۾ سعودي ايٽمي پروگرام جي معائني ۽ مانيٽرنگ تي به ڪجهه حدون شامل آهن، جن تي آمريڪي قانون سازن کان پڇا ڳاڇا جو امڪان آهي.
اسرائيل، جيڪو هڪ غير اعلانيل ايٽمي هٿيارن واري رياست سمجهي وڃي ٿو، سعودي عرب کي ايٽمي ٽيڪنالاجي تائين رسائي ڏيڻ بابت ڊگهي عرصي کان تحفظات جو اظهار ڪيو آهي.
ٻئي طرف سعودي عرب جي علائقائي حریف ايران وٽ افزوده يورينيم جا وڏا ذخيرا موجود آهن.
ايران مسلسل برقرار رکيو آهي ته هن جو ايٽمي پروگرام مڪمل طور تي پرامن ۽ سول مقصدن لاءِ آهي، جيتوڻيڪ هن تازو مهينن ۾ آمريڪي حملن کي منهن ڏنو آهي.
سعودي ولي عهد محمد بن سلمان اڳ ۾ ئي چئي چڪو آهي ته جيڪڏهن ايران ڪڏهن ايٽمي هٿيار حاصل ڪري ٿو ته سعودي عرب پنهنجي قومي سلامتي جي تحفظ لاءِ ساڳيو رستو اختيار ڪندو.
ماهرن چيو ته ايٽمي هٿيار ٺاهڻ جا ٻه مکيه طريقا آهن، هڪ يورينيم جي افزودگي ۽ ٻيو پلوٽونيم کي ٻيهر پروسيس ڪرڻ.
دنيا جا اڪثر ملڪ جيڪي شهري ضرورتن لاءِ ايٽمي ري ايڪٽر هلائيندا آهن. افزوده يورينيم پاڻ پيدا ڪرڻ بدران، آمريڪا، روس يا ٻين سپلائر ملڪن کان سخت بين الاقوامي نگرانيءَ هيٺ درآمد ڪن ٿا.
آمريڪا ڪيترن ئي سالن کان سعودي عرب سان سول ايٽمي تعاون جو خواهشمند آهي. اڳوڻي صدر جو بائيڊن جي تحت، ڊيل کي سعودي عرب ۽ اسرائيل جي وچ ۾ لاڳاپن کي معمول تي آڻڻ جي وسيع ڪوشش جي حصي طور ڏٺو ويو.
جڏهن ته 7 آڪٽوبر 2023 تي حماس جي حملن کانپوءِ اهي ڳالهيون معطل ٿي ويون هيون پر بعد ۾ ٽرمپ انتظاميه گذريل سال اهي ڳالهيون ٻيهر شروع ڪيون.
