آمريڪا-ايران جنگ کي روڪڻ لاءِ پاڪستان جي ثالثي جي ڪردار کي نه رڳو آمريڪي ۽ ايراني اڳواڻن تسليم ڪيو آهي پر دنيا جا مبصر ۽ تجزيه نگار ٽنهي اهم ثالثن: وزيراعظم شهباز شريف، نائب وزيراعظم اسحاق ڊار ۽ فيلڊ مارشل عاصم منير جي ڪوششن کي ساراهي رهيا آهن.
عالمي ميڊيا ۾ فيلڊ مارشل عاصم منير جو خاص ذڪر ڪيو پيو وڃي ته هن آمريڪا-ايران ڳالهين ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو ۽ هاڻي هو ڳالهين جي ٻئي دور لاءِ تمام گهڻو پرجوش ۽ سرگرم آهي. ڪجهه ڏينهن اڳ وزيراعظم شهباز شريف ۽ نائب وزيراعظم سعودي عرب، قطر ۽ ترڪي جو دورو ڪيو هو، ٻئي طرف فيلڊ مارشل ايران جو ٽن ڏينهن جو دورو ڪري ڳالهين جي ٻئي دور جي راهه هموار ڪئي هئي. پرڏيهي ميڊيا رپورٽن موجب آمريڪا ايران ڳالهين ۾ فيلڊ مارشل عاصم منير جو اهم ڪردار آهي، هو ٻنهي ملڪن کي حتمي معاهدي تي آڻڻ لاءِ سنجيده ۽ مخلصانه ڪوششون ڪري رهيو آهي.
فيلڊ مارشل عاصم منير به پهرين اسلام آباد ڳالهين ۾ ثالث طور شامل هو ۽ صدر ٽرمپ سان سندس ويجهن لاڳاپن کي اهم سمجهيو وڃي ٿو. اي ايف پي جي هڪ رپورٽ موجب پاڪستان، آمريڪا ۽ ايران وچ ۾ ڳالهين جي ٻئي دور لاءِ سفارتي ڪوششون جاري آهن. فيلڊ مارشل تهران جي ٽن ڏينهن واري دوري ۾ ايراني قيادت کي آمريڪي تجويزن کان آگاهه ڪيو. رپورٽ موجب فيلڊ مارشل عاصم منير 11 اپريل تي اسلام آباد ۾ ٿيندڙ پهرين آمريڪا-ايران سڌي ڳالهه ٻولهه ۾ ثالث طور شرڪت ڪئي، پاڪستان ٻنهي ملڪن کي ڳالهين جي ميز تي آڻڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيو آهي.
پاڪستان جي مخلص ۽ سنجيده سفارتي ڪوششن ۽ فيلڊ مارشل جي تهران دوري کان پوءِ ئي ايراني قيادت آبنائي هرمز کولڻ جو اعلان ڪيو. اميد هئي ته ڳالهين جو ٻيو دور جنگبندي جي مدت ختم ٿيڻ کان اڳ حتمي نتيجو ڪڍندو ۽ آمريڪا ۽ ايران هڪ حتمي معاهدي تي پهچي ويندا. آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ به آچر تي اعلان ڪيو هو ته آمريڪي وفد پاڪستان وڃي رهيو آهي ۽ اربع تي ڳالهيون ٿينديون، پر ٻئي طرف ايران واضح طور چيو آهي ته هو آمريڪا طرفان آبنائے هرمز جي بندش ختم ٿيڻ تائين ڳالهين ۾ شرڪت نه ڪندو.
صورتحال جي حساسيت باوجود آمريڪي صدر ٽرمپ تهران کي ڌمڪي واري لهجي ۾ خبردار ڪيو آهي ته جيڪڏهن ڪو معاهدو نه ٿيو ته هو جنگ بندي جو مدو ختم ٿيڻ کانپوءِ ٻيهر ايران تي حملو ڪندو. هن واضع طور چيو ته هرمز جي ناڪابندي جاري رهندي جيستائين ڊيل نه ٿيندي. صدر ٽرمپ جي اشتعال انگيز بيانن صورتحال کي وڌيڪ خراب ڪري ڇڏيو. آمريڪي ٽي وي کي ٽيليفونڪ انٽرويو ڏيندي آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ چيو ته هو جنگبندي ۾ واڌ نه ٿا چاهين. هن هرمز جي بندش کي وڏي ڪاميابي قرار ڏنو. هرمز جي بندش ايران لاءِ ڪيترائي مسئلا پيدا ڪري ڇڏيا آهن.
آبنائے هرمز پنهنجي تجارتي اهميت جي ڪري سڄي دنيا جي توجه جو مرڪز بڻيل آهي. ان انٽرويو ۾ آمريڪي صدر ٽرمپ ڳالهين جي حوالي سان ڪجهه پراميد تبصرو پڻ ڪيو، جنهن ۾ چيو ويو ته ايران سان معاهدو وڏي ڊيل سان ختم ٿيندو. مان ايران سان سٺو معاهدو ڪرڻ چاهيان ٿو پر جلدبازي ۾ فيصلو نه ڪندس. ساڳئي انٽرويو ۾ هن اهو چوڻ به ضروري سمجهيو ته جيڪڏهن ضرورت پئي ته آمريڪا فوجي ڪارروائي لاءِ مڪمل تيار آهي. ٻئي طرف ايران به واضح ڪيو آهي ته خطري واري ماحول ۾ ڳالهيون نه ٿيون ٿي سگهن. موجوده صورتحال مان واضح ٿئي ٿو ته ٻئي ملڪ جنگبندي چاهين ٿا ۽ ٻئي ڪوشش ڪري رهيا آهن ته جنگ ٻيهر شروع ٿيڻ کان روڪي سگهجي.
دنيا جا مبصر ۽ تجزيه نگار صدر ٽرمپ جي ان متضاد بيان سبب آمريڪا-ايران جنگ جي حوالي سان ڪا حتمي راءِ قائم ڪرڻ ۾ ناڪام نظر اچي رهيا آهن، جيڪي صبح ۽ شام جو رنگ تبديل ڪندا آهن. ڪجهه سفارتي ۽ دفاعي ماهرن جو چوڻ آهي ته آمريڪا ۽ ايران وچ ۾ ايتري جلد ڪنهن حتمي جامع ۽ اهم معاهدي تي پهچڻ مشڪل نظر اچي رهيو آهي، جڏهن ته جنگ بندي ۾ واڌ ٿي سگهي ٿي ۽ ڳالهين جي ٻئي دور ۾ ڪجهه ڳالهين تي ڪنهن معاهدي تي پهچڻ جو امڪان آهي. پر ايران جي انڪار کانپوءِ ڳالهين جو ٻيو دور اسلام آباد ۾ نه ٿيو، پر صورتحال اڃا به پرامن آهي. تاريخي تجزيه نگارن جو چوڻ آهي ته ايران ۽ آمريڪا جا لاڳاپا چئن ڏهاڪن کان وڌيڪ عرصي کان منقطع آهن. ايران چاليهه سالن کان وڌيڪ عالمي پابندين کي منهن ڏئي چڪو آهي.
هاڻي آمريڪا سان لڳ ڀڳ 40 ڏينهن جي جنگ کان پوءِ هڪ يا ٻن اجلاسن ۾ سمورا اختلافي معاملا طئي ڪرڻ ۽ جامع معاهدو ڪرڻ بي سود ٿيندو. ان تي صدر ٽرمپ جا بدلجندڙ بيان ۽ نظريا معاملن کي وڌيڪ پيچيده بڻائي رهيا آهن. بهرحال خوشخبري اها آهي ته پاڪستان جي ثالثي ڪندڙن پاران خلوص ۽ نيڪ نيت سان بي مثال سفارتي ڪوششون زور شور سان جاري آهن، جنهن جي نتيجي ۾ صدر ٽرمپ جنگبندي ۾ غيرمعمولي واڌ جو اعلان ڪيو آهي. اها اميد رکڻ گهرجي ته ٻئي ڌريون هڪ قابل قبول جامع معاهدي تائين پهچڻ لاء هن موقعي کي استعمال ڪندي.
