اسلام آباد:
سپريم ڪورٽ قرار ڏنو آهي ته هاءِ ڪورٽن جا رٽ ڪيس هاڻي وفاقي آئيني عدالت ۾ ٻڌا ويندا جڏهن ته ٻيون اپيلون سپريم ڪورٽ جي دائري اختيار ۾ رهنديون.
سپريم ڪورٽ ۽ وفاقي آئيني عدالت ٻئي هڪ ٻئي جون ماتحتون نه آهن پر آئيني طور تي آزاد عدالتون آهن ۽ ڪا به هڪ عدالت ٻئي جي اپيلٽ اٿارٽي نه آهي، تنهن هوندي به، آئين جي آرٽيڪل 189 تحت وفاقي آئيني عدالت پاران مقرر ڪيل قانوني اصول ٻين عدالتن تي به لاڳو ٿيندا.
چيف جسٽس يحيٰ آفريدي جي سربراهي ۾ ٻه رڪني بينچ پشاور هاءِ ڪورٽ جي 17 فيبروري 2020 واري فيصلي خلاف داخل ڪيترن ئي درخواستن تي پهرين اپريل 2026 تي محفوظ ڪيل فيصلو جاري ڪيو هو.
13 صفحن تي ٻڌل تفصيلي فيصلي موجب 3 سول درخواستون، هڪ سول متفرق درخواست ۽ 2 فوجداري توهين عدالت جون درخواستون ٻڌڻي هيٺ هيون، جن ۾ بنيادي سوال 27هين آئيني ترميم کانپوءِ اختيارن جو تعين ڪرڻ جو هو.
چيف جسٽس يحيٰ آفريدي فيصلي ۾ چيو ته آرٽيڪل 189 (1) کي 27 هين ترميم کانپوءِ جي آئيني ڍانچي جي تناظر ۾ پڙهڻ گهرجي جيڪو سپريم ڪورٽ ۽ وفاقي آئيني عدالت جي دائري اختيار کي مختلف علائقن ۾ ورهائي ٿو.
هي ڊويزن هر عدالت کي مختلف قسمن جي ڪيسن تي خاص اختيار ڏئي ٿو ۽ ان جو مطلب اهو ناهي ته هڪ عدالت ٻئي جي ماتحت آهي. آرٽيڪل 189(1) جي ڪنهن به وسيع تشريح جو مطلب هوندو هڪ هاءِ ڪورٽ کي ٻئي جي ماتحت ڪرڻ، جيڪو آئين ۾ ڪٿي به لکيل ناهي.
آرٽيڪل 189 (1) قانوني اصولن جي تشريح ۾ هڪجهڙائي آڻي ٿو پر اهو عدالتن جي آزاد اختيارين کان محروم نٿو ڪري. عدالت حڪم ڏنو ته آئين جي آرٽيڪل 175 ون ايف تحت هاءِ ڪورٽ جا ڪيس جيڪي آئيني دائري ۾ اچن ٿا (آرٽيڪل 199) هاڻي وفاقي آئيني عدالت ڏانهن منتقل ڪيا ويندا جڏهن ته آئين جي آرٽيڪل 185 تحت ٻين سول يا فوجداري اپيلن جي ٻڌڻي سپريم ڪورٽ ۾ ٿيندي.
سپريم ڪورٽ واضح ڪيو ته ماضي ۾ مختلف قسمن جا ڪيس هڪجهڙن قانوني نقطن جي بنياد تي ٻڌا ويندا هئا پر نئين آئيني ترميم کانپوءِ اهڙن ڪيسن کي الڳ ڪرڻ ناگزير آهي ته جيئن هر ڪيس کي پنهنجي لاڳاپيل فورم تي ٻڌي سگهجي.
عدالت ان ڳالهه جو به نوٽيس ورتو ته مختلف عدالتن ۾ هڪ ئي قانوني سوال جي ٻڌڻي ٿي سگهي ٿي جنهن سبب تڪراري فيصلا ٿي سگهن ٿا.
ان حوالي سان عدالت جوڊيشل ڪميٽي جو اصول اختيار ڪرڻ جي هدايت ڪندي چيو ته سپريم ڪورٽ مناسب ڪيسن ۾ پنهنجي ڪارروائي ملتوي ڪري سگهي ٿي ته جيئن وفاقي آئيني عدالت لاڳاپيل قانوني سوال تي پهريان فيصلو ڪري سگهي.
فيصلي ۾ وڌيڪ چيو ويو آهي ته سپريم ڪورٽ ۽ وفاقي آئيني عدالت ٻئي آئيني طور تي آزاد عدالتون آهن ۽ ڪابه هڪ عدالت ٻئي جي اپيلٽ اٿارٽي ناهي. بهرحال، آئين جي آرٽيڪل 189 تحت وفاقي آئيني عدالت پاران مقرر ڪيل قانوني اصول ٻين عدالتن تي به لاڳو هوندا.
توهين عدالت دراصل عدالت ۽ مبينا توهين ڪندڙ جي وچ ۾ معاملو آهي ۽ ان جو مقصد عدالتي وقار ۽ انصاف جي نظام کي بچائڻ آهي. ان ۾ سول توهين (عدالت جي حڪم جي نافرماني)، فوجداري توهين (عدالتي نظام ۾ رڪاوٽ) ۽ عدالتي توهين (عدالت يا جج جي توهين).
اهي ڪيس پشاور هاءِ ڪورٽ جي گڏيل فيصلي سان لاڳاپيل هئا، جنهن ۾ ٻنهي درخواستن کي گڏ ڪيو ويو هو. بعد ۾ سپريم ڪورٽ ۾ داخل اپيلن دوران اسٽيٽس ڪو جي مبينا ڀڃڪڙي تي توهين عدالت جون درخواستون به سامهون آيون.
