ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ جنگ بندي جاري آهي پر ان جي باوجود حالتون ڇڪتاڻ ۽ سنگين آهن. آبنائے هرمز جي بندش جاري آهي. آمريڪا هي بندش ختم ڪرڻ لاءِ تيار ناهي. صدر ٽرمپ يورپي يونين سان به هڪ فاصلي تي آهي پر هڪ پيش رفت اها آهي ته آمريڪا ۽ ايران جي حڪومت جون اهم شخصيتون رابطي ۾ آهن.
ميڊيا رپورٽن موجب ايران آمريڪا سان ڳالهين لاءِ نئين تجويزن جو مسودو پاڪستان کي موڪلي ڇڏيو آهي، پر آمريڪي صدر چيو آهي ته هو ان مان مطمئن نه آهن.
ايران جي سرڪاري نيوز ايجنسي ”ارنا“ جو چوڻ آهي ته ايران خميس جي شام پنهنجون نيون تجويزون پاڪستان حوالي ڪيون آهن.
ٻئي طرف آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ جمعي ڏينهن وائيٽ هائوس ۾ صحافين سان ڳالهائيندي چيو آهي ته هو ايران طرفان جنگبندي جي ڳالهين جي حوالي سان ڏنل نئين تجويزن مان مطمئن نه آهي، پر هن اعتراف ڪيو ته هو ايران سان ٽيليفون تي ڳالهيون ڪري رهيو آهي.
هن هڪ ڀيرو ٻيهر چيو ته ايران اسان سان ڊيل ڪرڻ چاهي ٿو، ايران جي موجوده قيادت مونجهاري ۽ ورهايل آهي، ايران جي قيادت ۾ ڪو ڪجهه چوي ۽ ڪو ڪجهه چوي، ايرانين کي اها به خبر ناهي ته انهن جي قيادت ڪير آهي.
صدر ٽرمپ ايران جي راڄ جي حوالي سان ڇا چيو آهي، ان بابت ڪجهه به نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ ته ايران جي حڪومت اڃا مستحڪم آهي ۽ ايران تي ان جو ڪنٽرول به نظر اچي رهيو آهي. بهرحال اها سٺي پيش رفت آهي ته ڳالهين جو عمل ڪنهن نه ڪنهن صورت ۾ جاري آهي.
ٻئي ڏينهن ميڊيا ۾ رپورٽون به آيون ته ايران آبنائے هرمز جي حوالي سان پنهنجا شرط نرم ڪري ڇڏيا آهن. ٻئي طرف ٻئي ڏينهن روس جي پرڏيهي وزير ۽ ايراني اختيارين وچ ۾ ٽيليفونڪ رابطو ٿيو.
اهو ڏيکاري ٿو ته شيون هڪ مثبت طرف منتقل ٿي رهيا آهن. هوڏانهن جمعي تي صحافين سان ڳالهائيندي ٽرمپ اهو به چيو آهي ته ايران سان ڳالهيون جاري آهن پر مون کي يقين ناهي ته اهي ڪنهن نتيجي تي پهچندا ڇو ته ڳالهيون اڳتي نه وڌي رهيون آهن، ايران وٽ اسان وٽ ٻه آپشن آهن، ان کي تباهه ڪريون يا معاهدو ڪريون.
اسان نٿا چاهيون ته ايران ايٽمي هٿيار رکي، جيڪڏهن ايران وٽ ايٽمي هٿيار هجي ها ته اڄ دنيا وڏي خطري ۾ هجي ها. هن هڪ ڀيرو ٻيهر پنهنجي دعويٰ کي ورجايو ته ايران جي بحري، هوائي فوج کي تباهه ڪيو ويو آهي، اسان ايران خلاف فوجي آپريشن ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي آهي.
انهن کي صحيح معاملو ڪرڻو پوندو. اسان ڳالهين لاءِ هر ممڪن ڪوشش ڪري رهيا آهيون، پر صدر ٽرمپ ايراني تجويزن جا تفصيل نه ڏنا.
صدر ٽرمپ جي حڪمت عملي ٻنهي طرفن کان راند ڪندي نظر اچي ٿي. هڪ طرف ايران کي ڌمڪيون ڏئي رهيا آهن ته ٻئي طرف ڳالهين جي ڳالهه به ڪري رهيا آهن. ايراني قيادت جي حوالي سان ايران جي سپريم ليڊر جا بيان به سامهون آيا آهن.
ايراني محافظن جو عزم به سامهون آيو آهي ته هو جنگ لاءِ تيار آهن. ان طريقي سان ڏٺو وڃي ته صدر ٽرمپ جون دعوائون غلط ثابت ٿيون آهن ڇاڪاڻ ته ايراني حڪومت مستحڪم آهي، عوام جي حمايت حاصل آهي ۽ رهبر جي قيادت ۾ متحد آهي.
آمريڪي صدر ۽ سندس ٽيم لاءِ به آئيني ۽ قانوني مشڪلاتون پيدا ٿي رهيون آهن. انهن کي جنگ ۾ وڃڻ لاءِ آمريڪي ڪانگريس ڏانهن وڃڻو پوندو. صدر ٽرمپ دعويٰ ڪري رهيو آهي ته اسان هڪ وڏي فتح جي وچ ۾ آهيون، ايراني قيادت جهيڙي رهي آهي، سخت گير ۽ اعتدال پسند ٻئي هڪ ڊيل چاهين ٿا پر پنهنجو.
پر عملي طور تي اهڙي صورتحال ڪٿي به نظر نٿي اچي. ان کان اڳ سي اين اين کي ڏنل انٽرويو ۾ صدر ڊونلڊ ٽرمپ واضح ڪيو ته ايران ڪڏهن به ايٽمي هٿيار نٿو رکي سگهي، آمريڪا جي قومي سلامتي کي يقيني بڻائڻ لاءِ ڳالهيون جاري آهن.
ايران سان ڳالهين جي اصل صورتحال کان فقط هو ۽ ڪجهه ٻيا ئي واقف آهن، باقي ڪنهن کي به خبر ناهي ته ڳالهيون ڪٿي پهتيون آهن، حقيقي اڳڀرائي ڳجهي سطح تي ٿي رهي آهي، ان ڪري اهو تاثر ڏنو پيو وڃي ته ڳالهيون مڪمل طور تي رڪجي ويون آهن، اهو تاثر سراسر غلط آهي.
جڏهن کانئس پڇيو ويو ته ڇا هو ايران سان جنگ بندي جي خطري تي بيچيني محسوس ڪري رهيو آهي، هن ان تاثر کي صاف صاف رد ڪيو. وائيٽ هائوس ۾ ميڊيا سان ڳالهائيندي صدر ٽرمپ پنهنجي يورپي اتحادين کي تنقيد جو نشانو بڻائيندي اشارو ڏنو ته اسپين ۽ اٽلي ۾ آمريڪي فوج جي موجودگي گهٽ ٿي سگهي ٿي. صدر ٽرمپ جرمن چانسلر فريڊرڪ مرز تي به تنقيد ڪئي ۽ چيو ته هو تمام خراب ڪم ڪري رهيو آهي.
جيڪڏهن اسان آمريڪي صدر جي متضاد بيانن جو جائزو وٺون ته معلوم ٿئي ٿو ته ايران جي مزاحمت سبب صدر ٽرمپ ۽ نيتن ياهو پاران ايران تي حملي جي توقع جا نتيجا حاصل نه ٿي سگهيا. ايران جي حڪومت به قائم آهي ۽ آبنائے هرمز تي به ان جو ڪنٽرول قائم آهي.
آمريڪا ايٽمي سهولتون تباهه ڪرڻ جي دعويٰ ڪئي پر ايران وٽ به ايٽمي صلاحيت موجود آهي. ٻئي طرف ايراني پرڏيهي وزارت جي ترجمان اسماعيل بقائي چيو آهي ته پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ ڳالهين ۾ ثالث جو ڪردار ادا ڪري رهيو آهي.
اهڙي طرح پاڪستان جي ڪردار کي تسليم ڪيو وڃي ٿو. آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ به پاڪستان جي واکاڻ ڪئي آهي. ايراني پرڏيهي وزير عباس عراقچي جي روس ۽ صدر ولاديمير پيوٽن سان تازي ملاقات جو حوالو ڏيندي اسماعيل بقائي چيو ته اسٽريٽجڪ پارٽنرشپ معاهدي تحت ايران ۽ روس جي وچ ۾ سياسي، سيڪيورٽي ۽ اقتصادي شعبن ۾ وسيع تعاون موجود آهي.
ٻئي طرف ايران جي سپريم ڪورٽ جي چيف جسٽس غلام حسين محسني چيو آهي ته ايران ڪڏهن به آمريڪا سان ڳالهين جي ميز تان نه هٽيو، اسان جنگ نٿا چاهيون پر ان کان ڊڄڻ وارا به نه آهيون. جيڪڏهن اسان جي عزت کي خطرو ٿيو ته پنهنجي عزت لاءِ وڙهنداسين، اهو ئي اسان جي قوم جو مضبوط موقف آهي. اسان ڪنهن به قسم جي جبر قبول نه ڪنداسين.
جيڪو دشمن جارحيت ۽ ڌمڪين ذريعي پنهنجا مقصد حاصل نه ڪري سگهي، ان کي ڳالهين جي ميز تي به ڊڪٽيٽ يا مطالبا مسلط ڪرڻ جو ڪو حق ناهي. ايران آمريڪا خلاف قانوني ڪارروائي ڪندو. اسان تعاقب ڪنداسين، سزا ڏينداسين ۽ جنگي ڏوهن جي ذميوارن کان معاوضي جي طلب ڪنداسين.
ايراني اختيارين جي بيانن تي نظر وجهجي ته ان صورتحال ۾ ايراني اختيارين جا حوصلا بلند آهن، جڏهن ته ملڪ اندر صدر ٽرمپ ۽ سندس ٽيم لاءِ آئيني ۽ قانوني پيچيدگيون پيدا ٿي رهيون آهن. بي بي سي موجب آمريڪي صدر جو ايران سان جنگ جاري رکڻ جو اختيار ختم ٿي ويو آهي.
1973ع جي قانون تحت آمريڪي صدر جنگي اختيار کي 60 ڏينهن تائين وڌائي سگهي ٿو. ان کانپوءِ ڪانگريس جي منظوري گهربل هوندي آهي پر آمريڪي سينيٽ ڊيموڪريٽڪ سينيٽر ايڊم شيف پاران ايران ۾ آمريڪي فوجي آپريشن ختم ڪرڻ لاءِ پيش ڪيل ٺهراءُ کي رد ڪري ڇڏيو آهي.
قرارداد جي حق ۾ 47 جڏهن ته مخالفت ۾ 50 ووٽ پيا. هي ڇهون ڀيرو آهي جو هن قسم جو بل سينيٽ ۾ رد ڪيو ويو آهي. ٻئي طرف آمريڪي بچاءَ واري وزير پيٽ هيگسٿ ڪانگريس جي ميمبرن کي ٻڌايو آهي ته گذريل ڪجهه سالن ۾ ايران سان جنگ ۽ ٻين فوجي تڪرارن جي نتيجي ۾ استعمال ٿيندڙ آمريڪي هٿيارن جي ذخيرن کي بحال ڪرڻ ۾ مهينن کان سال لڳي سگهن ٿا.
جمعي تي ايراني پرڏيهي وزير عباس عراقچي سعودي عرب، مصر، ترڪي، قطر، عراق ۽ آذربائيجان جي پرڏيهي وزيرن سان فون تي رابطو ڪيو. نيوز ايجنسي ”اِرنا“ موجب پرڏيهي وزير انهن ملڪن جي پرڏيهي وزيرن کي علائقائي ترقي ۽ جنگ جي خاتمي جي حوالي سان ايران جي موقف کان آگاهه ڪيو.
عباس عراقچي يورپي يونين جي پرڏيهي معاملن ۽ سلامتي پاليسي جي نمائندي ڪجا ڪالاس سان به علائقائي صورتحال تي خيالن جي ڏي وٺ ڪئي آهي.
نار جي صورتحال ڏاڍي پيچيده نظر اچي رهي آهي، پر ان سڄي صورتحال جو اميد جوڳو پهلو اهو آهي ته پارٽيون هڪ ٻئي سان رابطي ۾ آهن، جڏهن ته پاڪستان به ثالث جو ڪردار ادا ڪري رهيو آهي. تازو رپورٽون پيش ڪن ٿيون ته ايران پنهنجي شرطن ۾ نرمي ڪئي آهي.
اهو ڏيکاري ٿو ته شيون اڳتي وڌي رهيا آهن. ايراني عملدار پڻ پنهنجن دوست ملڪن سان مسلسل رابطي ۾ آهن. روس جي پرڏيهي وزير ۽ ايران جي پرڏيهي وزير وچ ۾ ٽيليفونڪ ڳالهه ٻولهه به ٿي آهي.
نار جي بندش سبب سڄي دنيا تيل جي عالمي قيمتن ۾ لاٿ جي ڪري متاثر ٿي رهي آهي. تنهنڪري دنيا چاهي ٿي ته هي جنگ ڪنهن نه ڪنهن طرح ختم ٿئي. بهرحال، آمريڪي ميڊيا ۾ ڪجهه معلومات شايع ٿي رهيا آهن جيڪي امن جي ڪوششن کي سبوتاژ ڪري سگهن ٿا.
